Wilgoć w domu cz. 1: Przyczyny, rodzaje, skutki, leczenie

Obecnie projektuje się i buduje budynki z myślą o izolacyjności i wydajności energetycznej. Naturalna wentylacja często jest zastępowana mechaniczną, a powietrze z zewnątrz często nie ma możliwości dostania się do środka i nadmiar wilgoci zostaje zatrzymany w budynku.

Zagadnienie wilgoci w domu i mieszkaniu to kwestia, która szczególnie jesienią, a zwłaszcza zimą staje się najbardziej aktualna. To właśnie jesienią i zimą, w naszych domach i mieszkaniach, najczęściej pojawiają się problemy z wilgocią, pleśnią i grzybem. Prawidłowa wilgotność powietrza to problem warty rozwiązania nie tylko ze względu na konstrukcje i materiały budowlane, ale również ze względu na wpływ wilgoci i jej skutków na organizm ludzki.

Zaznaczenia wymaga fakt, że problem nadmiernego zawilgocenia i towarzyszącego mu zapleśnienia i zagrzybienia może dotyczyć wszystkich budynków: nowych, starych i modernizowanych.

Pomimo tego, że problem ten może dotknąć każdy rodzaj budynku, to jego przyczyny mogą być różne, a ich poprawna identyfikacja jest niezbędna do podjęcia skutecznej metody naprawy.

Wilgoć i jej przyczyny

Przyczyn pojawiania się wilgoci we wnętrzu jest wiele ale ogólnie rzecz ujmując sprowadzają się do tego, że:

  1. wilgoć przenika z zewnątrz do środka i zostaje tam zatrzymana
  2. i/lub na odwrót czyli przebywając we wnętrzu wytwarzamy ją sami i nie ma ona możliwości wydostania się na zewnątrz.

W przypadku numer 1 wilgoć może przedostawać się do wnętrza przez wszelkiego rodzaju nieszczelności nie tylko w dachu czy oknach ale również w konstrukcji przegród, które nie zostały odpowiednio zabezpieczone przed dostaniem wilgoci z zewnątrz (np. w przypadku podłogi wilgoci z gruntu).

Rodzaje wilgoci

Podstawowe rodzaje wilgoci to:

  • wilgoć eksploatacyjna,
  • wilgoć technologiczna,
  • budowlana.

Wilgoć eksploatacyjna: jest zjawiskiem związanym z każdym użytkowanym budynkiem.

Możemy tutaj rozróżnić podrodzaje w postaci:

  • Wilgoci kondensacyjnej: ogólnie rzecz ujmując jest to wilgoć pojawiająca się podczas czynności takich jak gotowanie, kąpiel, mycie, pranie i suszenie. Z czynności tych powstaje znaczna ilość wilgoci, która w przypadku braku możliwości ujścia na zewnątrz będzie gromadzić się w środku. Zjawisko wilgoci eksploatacyjnej nasila się właśnie jesienią i zimą, a więc w sezonie grzewczym kiedy różnica temperatury pomiędzy środowiskiem zewnętrznym, a temperatury w pomieszczeniach jest duża.
  • Wilgoci kapilarnej: związanej z podciąganiem wilgoci z gruntu. Najczęściej ma ono miejsce w przypadku źle wykonanej izolacji przeciwwilgociowej fundamentów i podłóg na gruncie. Dochodzi do tego w przypadku wykonania konstrukcji z materiałów porowatych, których pory tworzą wąskie kanaliki zwane „kapilarami” m.in.. ceramiki budowlanej.
  • Wilgoci meteorologicznej/atmosferycznej: wilgoć dostająca się do wnętrza budynków z zjawisk meteorologicznych. Najczęściej dostaje się ona do wnętrza przez uszkodzenia przegród zewnętrznych budynku. Infiltracja pochodzi z opadów atmosferycznych: deszczu, śniegu i przedostaje się do środka poprzez pęknięcia i mikropęknięcia tynku, ścian, zniszczonej cegły, metal i drewno, ramy drzwi i okien osadzone w murze. 

Wilgoć technologiczna: jest to rodzaj wilgoci wynikający z procesu produkcji materiałów budowlanych m.in. cegieł, silikatów, betonów i innych materiałów stosowanych podczas budowy.

Wilgoć budowlana: to ta, która znajduje się w materiale na placu budowy zarówno w okresie jego składowania, jak i w okresie wznoszenia budynku. Pochodzi ona m.in. z tynków, celowego zwilżania materiałów budowlanych (np. podczas dojrzewania betonu) oraz z opadów atmosferycznych występujących w wspomnianych okresach.

Wilgoć, a uwarunkowania formalno-prawne

Normy oraz wytyczne obowiązują i odnoszą się do nowoprojektowanych i nowobudowanych budynków zarówno jednorodzinnych, wielorodzinnych jak i budynków użyteczności publicznej.

W przypadku budynków już istniejących, w których pojawił się problem wilgoci przepisy ograniczają się jedynie do poniższego zapisu (Dz.U. 2022 poz. 1225 z pózn. zm., § 322. pkt. 3): „Przed podjęciem przebudowy, rozbudowy lub zmiany sposobu użytkowania budynku, w przypadku stwierdzenia występowania zawilgocenia i oznak korozji biologicznej, należy wykonać ekspertyzę mykologiczną i na podstawie jej wyników – odpowiednie roboty zabezpieczające.”

Optymalny poziom wilgoci i temperatury w pomieszczeniach

Zarówno powietrze zbyt wilgotne, jak i zbyt suche jest szkodliwe dla zdrowia. W związku z tym niezależnie od pomieszczenia i jego usytuowania, jeżeli mają w nim przebywać ludzie powinniśmy dbać o jego odpowiednią jakość i parametry. Zgodnie z dostępnymi opracowaniami optymalny poziom wilgotności powinien zawierać się w widełkach 40-60% ( w niektórych opracowaniach znajdziemy dolny poziom wilgotności określony na poziomie 30%). Jednak warto zwrócić uwagę na konieczność dostosowania odpowiedniej wartości do pory roku i warunków atmosferycznych panujących na zewnątrz. Zimą w pomieszczeniach nie powinna panować wilgotność większa niż 40%, a latem nie wyższa niż 60%. Oczywiście te wartości zależą również od temperatury zarówno w pomieszczeniu, jak i na zewnątrz.

Przepisy w zakresie warunków w pomieszczeniach i budynkach, w których przebywają ludzie zawarte są w Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Zakres i wartości temperatur określone zostały w § 134:

„§ 134. 1. Instalacje i urządzenia do ogrzewania budynku powinny mieć szczytową moc cieplną określoną zgodnie z Polskimi Normami dotyczącymi obliczania zapotrzebowania na ciepło pomieszczeń, a także obliczania oporu cieplnego i współczynnika przenikania ciepła przegród budowlanych.

2. Do obliczania szczytowej mocy cieplnej należy przyjmować temperatury obliczeniowe zewnętrzne zgodnie z Polską Normą dotyczącą obliczeniowych temperatur zewnętrznych, a temperatury obliczeniowe ogrzewanych pomieszczeń – zgodnie z poniższym:

Temperatury obliczeniowe*)Przeznaczenie lub sposób wykorzystywania pomieszczeńPrzykłady pomieszczeń
+5°Cnieprzeznaczone na pobyt ludzi,

przemysłowe – podczas działania ogrzewania dyżurnego (jeżeli pozwalają na to względy technologiczne)
magazyny bez stałej obsługi, garaże indywidualne, hale postojowe (bez remontów), akumulatornie, maszynownie i szyby dźwigów osobowych
+8°Cw których nie występują zyski ciepła, a jednorazowy pobyt osób znajdujących się w ruchu i w okryciach zewnętrznych nie przekracza 1 h,
 
w których występują zyski ciepła od urządzeń technologicznych, oświetlenia itp., przekraczające 25 W na 1 m3 kubatury pomieszczenia
klatki schodowe w budynkach mieszkalnych,

hale sprężarek, pompownie, kuźnie, hartownie, wydziały obróbki cieplnej
+12°Cw których nie występują zyski ciepła, przeznaczone do stałego pobytu ludzi, znajdujących się w okryciach zewnętrznych lub wykonujących pracę fizyczną o wydatku energetycznym powyżej 300 W,
 
w których występują zyski ciepła od urządzeń technologicznych, oświetlenia itp., wynoszące od 10 do 25 W na 1 m3 kubatury pomieszczenia
magazyny i składy wymagające stałej obsługi, hole wejściowe, poczekalnie przy salach widowiskowych bez szatni,

hale pracy fizycznej o wydatku energetycznym powyżej 300 W, hale formierni, maszynownie chłodni, ładownie akumulatorów, hale targowe, sklepy rybne i mięsne
+16°Cw których nie występują zyski ciepła, przeznaczone na pobyt ludzi:
– w okryciach zewnętrznych w pozycji siedzącej i stojącej,
– bez okryć zewnętrznych, znajdujących się w ruchu lub wykonujących pracę fizyczną o wydatku energetycznym do 300 W,

w których występują zyski ciepła od urządzeń technologicznych, oświetlenia itp., nieprzekraczające 10 W na 1 m3 kubatury pomieszczenia
sale widowiskowe bez szatni, ustępy publiczne, szatnie okryć zewnętrznych, hale produkcyjne, sale gimnastyczne,

kuchnie indywidualne wyposażone w paleniska węglowe
+20°Cprzeznaczone na stały pobyt ludzi bez okryć zewnętrznych, niewykonujących w sposób ciągły pracy fizycznejpokoje mieszkalne, przedpokoje, kuchnie indywidualne wyposażone w paleniska gazowe lub elektryczne, pokoje biurowe, sale posiedzeń
+24°Cprzeznaczone do rozbierania,
przeznaczone na pobyt ludzi bez odzieży
łazienki, rozbieralnie-szatnie, umywalnie, natryskownie, hale pływalni, gabinety lekarskie z rozbieraniem pacjentów, sale niemowląt i sale dziecięce w żłobkach, sale operacyjne
*) Dopuszcza się przyjmowanie innych temperatur obliczeniowych dla ogrzewanych pomieszczeń niż jest to określone w tabeli, jeżeli wynika to z wymagań technologicznych.

Tabela 1 zgodnie z Dz.U. 2002 nr 75 poz. 690 z późn. zm.: „Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie.”

Temperatura oraz wilgotność mają wpływ na powstawanie pleśni i grzybów. W związku z tym należy również rozpatrzeć aspekt temperatury pod tym kątem.

Zgodnie z opracowaniem [7] „różnica temperatur w jednym pomieszczeniu w nocy i w dzień nie powinna przekraczać 3°C – 4°C, dlatego całkowite wyłączanie ogrzewania na czas nieobecności w domu nie jest dobrym rozwiązaniem. Lepiej ustawić grzejniki na jednakową średnią wartość.

Nawet te pomieszczenia, z których nie korzystamy, muszą być ogrzewane zimą, aby panowała w nich temperatura od 14°C do 16°C.”

Jak rozpoznać oznaki zbyt dużej wilgotności powietrza w naszym budynku

Poniżej przytaczamy kilka oznak wskazujących na zbyt dużą wilgoć w domu czy mieszkaniu. Analizując poniższe oznaki, należy mieć na uwadze to, że oznaki wilgoci to już efekt jej panowania w naszych pomieszczeniach przez jakiś czas. Nie należy przy tym zapominać, że wilgoć powinniśmy sprawdzać nawet jeżeli poniższe oznaki u nas nie występują. Do kontroli wilgotności w pomieszczeniach dostępne są na rynku różnorakie mierniki wilgotności.

Oznaki zbyt dużej wilgotności:

  • kondensacja na oknach w postaci kropel wody;
  • kałuże na parapetach – często występujące z kroplami wody na oknach;
  • krople wody na ścianach zewnętrznych;
  • zawilgocenia w postaci plam na suficie, w narożnikach, ścianach zewnętrznych, ścianach wewnętrznych;
  • Czarna pleśń na ramach okiennych, wnękach okiennych, parapetach, również w szafkach na zasłonach i ubraniach, dywanach, meblach;
  • Czarna pleśń na ścianach;
  • Mokre ściany wewnętrzne;
  • Wykroplenia na płytach ściennych
  • Uszkodzenia ścian i sufitów – spękania lub odpadająca farba, tapety, wybrzuszenia farb, tapet;
  • Zapach stęchlizny w pomieszczeniu;
  • Wysolenia na ścianach i sufitach;
Przykład wysoleń na murze (zródło: Azichem OPUSDry)
Przykład wysoleń na murze (zródło: Azichem OPUSDry)
Przykład wysoleń na ścianie (zródło: Azichem OPUSDry)
Przykład wysoleń na ścianie (zródło: Azichem OPUSDry)
Przykład zawilgocenia ścian wraz z spękaniami i odparzenia tynku (zródło: Azichem OPUSDry)
Przykład zawilgocenia ścian wraz z spękaniami i odparzenia tynku (zródło: Azichem OPUSDry)

Wpływ wilgoci na konstrukcje i człowieka

Wilgoć jest szkodliwa zarówno w odniesieniu do konstrukcji i materiałów budynku, jak i dla człowieka.

Negatywny wpływ na konstrukcję możemy podzielić na uszkodzenia pośrednie i bezpośrednie.

Bezpośrednie uszkodzenia ogólnie można ująć jako odspajanie tynku, zawilgocenia i degradacja elementów z których wykonana jest konstrukcja np. ścian, wpływ wilgoci wraz z jej efektami na mury (zasolenia, wykwity, nacieki, grzyby i pleśnie) może doprowadzić do zniszczenia bryły muru. Uszkodzenia pośrednie to uszkodzenia wynikające z zawilgocenia: narażenie ścian na cykle zamrażania i rozmrażania, kondemnację wewnętrzną i zewnętrzną wraz z wkropleniami wody na inne elementy konstrukcji, co w dłuższym okresie czasu powoduje ich niszczenie, a bez interwencji może doprowadzić do utraty nośności i stabilności konstrukcji. Niekontrolowana i nadmierna wilgoć w elementach konstrukcji może również wywołać elektrochemiczne procesy utleniania i korozji elementów stalowych składających się na konstrukcję budynku.

Zbyt duża wilgotność elementów obiektu ma wpływ na znaczny wzrost przewodności cieplnej (np. ściany) wraz z wynikającymi z tego znacznymi stratami izolacyjności termicznej obiektu od środowiska zewnętrznego.

Wpływ pośredni zawilgoceń na konstrukcję budynku.
Wpływ pośredni zawilgoceń na konstrukcję budynku.

W odniesieniu do człowieka i jego organizmu nieprawidłowa wilgotność pomieszczeń, w których on przebywa ma również negatywny wpływ. Przebywanie w pomieszczeniach zbyt wilgotnych, zagrzybionych i z pleśnią może grozić różnymi schorzeniami w tym alergią, astmą i innymi problemami z układem oddechowym.

Wilgoć na ścianach i pleśń będąca wynikiem wilgoci.

Rozwiązanie problemu zawilgocenia

O zabezpieczeniu pomieszczeń, mieszkań i budynków przed wilgocią powinniśmy pomyśleć już na etapie ich projektowania, a później budowy. Chodzi nie tylko o właściwe zaprojektowanie i wykonanie wentylacji ale również o właściwe zaprojektowanie systemu odwodnienia w gruncie nie tylko przy samym budynku, ale w razie konieczności w odpowiednich odległościach od niego. Ponadto już na etapie projektu i budowy powinniśmy zadbać o odpowiednie zabezpieczenie fundamentów, ścian, podłóg i stropów przed wilgocią i wodą. Już na etapie projektu powinniśmy przewidzieć jakie rodzaje zagrożenia wilgocią i wodą zagrażają naszemu obiektowi i do nich również dostosować odpowiednie materiały budowlane.

W związku z ogólnie występującym problemem wilgoci w budynkach, warto już na etapie projektu, a później na etapie realizacji budowy warto skorzystać z usługi doradztwa techniczno-budowlanego. W tym przypadku sprawdzą się usługi doradcze podparte zespołem specjalistów, którzy pomogą nam zabezpieczyć nasz dom przed wilgocią pod różnymi aspektami (klimatyzacji i wentylacji, konstrukcji i jej izolacji, gruntu, drenaży, odwodnienia i studni zbiorczych umożliwiających wykorzystanie odprowadzonego nadmiaru wody).

Podczas projektowania i budowy domu, mając na uwadze wodę i wilgoć należy pomyśleć o wykorzystaniu materiałów budowlanych producentów, którzy mają doświadczenie w walce z wilgocią i jej skutkami.

Jeżeli natomiast nasz dom czy mieszkanie ma problem z wilgocią, a etap projektu i budowy jest już za nami, walki z wilgocią i jej skutkami nie powinniśmy opierać jedynie na usuwaniu jej skutków, ale przede wszystkim powinniśmy zdiagnozować i usunąć wszystkie przyczyny zbyt dużego zawilgocenia naszego domu, mieszkania czy pomieszczenia.

Tutaj również warto skorzystać z usługi doradztwa techniczno-budowlanego oraz usług podpartych zespołem specjalistów z różnych dziedzin budownictwa. Pozwoli nam to nie tylko dobrze zdiagnozować, ale również skutecznie zwalczyć wilgoć i jej skutki w odniesieniu do naszego budynku. Tak jak w przypadku obiektów nowoprojektowanych i nowobudowanych w przypadku mieszkań, domów już istniejących, użytkowanych, w których pojawił się problem wilgoci, do walki z nią warto skorzystać z produktów i wyrobów budowlanych producentów, którzy w tym temacie mają doświadczenie.

Jednym z takich producentów, którego wyroby dostępne są na rynku polskim jest włoska firma Azichem. Jest to firma z ponad trzydziestoletnim doświadczeniem, w tym między innymi w renowacji i naprawie budynków również tych zabytkowych, w których zawilgocenia, wilgoć i jej skutki są częstym problemem. W swoim asortymencie produktów mają zarówno preparaty do czyszczenia i usuwania pleśni i grzybów, jak i różnego rodzaju tynki, w tym tynki osuszające, tynki termiczne, ale również produkty zabezpieczające budynek przed wodą m.in. z linii cementów osmotycznych (Osmocem) czy impregnaty do powierzchniowego zabezpieczenia budynków (ich ścian i elewacji).

Zarówno naprawa, jak i zabezpieczenie konstrukcji oraz stosowane do tego materiały powinny być dostosowane w zależności od rodzaju i wilgoci i jej źródła.

Zdrowie powietrze w domu i pomieszczeniach

W momencie pojawienia się wilgoci i jej oznak w naszym domu zaczynamy myśleć o jakości powietrza w pomieszczeniach, w których przebywamy.

Poniżej przywołamy kilka sposobów na utrzymanie zdrowego powietrza w naszych domach i mieszkaniach. Jednak pamiętajmy, że będzie ono zdrowe dopiero wtedy kiedy skutecznie uporamy się nie tylko ze skutkami, ale również źródłem wilgoci.

  • Skuteczne wietrzenie pomieszczeń: Pamiętajmy o skutecznym i częstym wietrzeniu pomieszczeń. Prawidłowe wietrzenie jest bardzo ważną kwestią w zapobieganiu pojawiania się pleśni. Ale nie zapominajmy również o tym by świeże powietrze miało dobrą jakość.

Zgodnie z opracowaniem [7]: „Mieszkanie trzeba wietrzyć 2-3 razy dziennie wyłącznie przez szerokie otwarcie okien lub drzwi, nigdy nie przez wymianę powietrza z jednego pomieszczenia do drugiego.” Czas wietrzenia powinien być dostosowany do pory roku i wilgotności za oknem.

  • Zdrowe powietrze w domu (ale również i skuteczna jego wymiana) związane jest z kanałami wentylacyjnymi – pamiętajmy o ich drożności i nie zatykajmy ani nie zaklejajmy ich wlotów/wylotów. W prawidłowym i skutecznym wietrzeniu mieszkania nie zapominajmy o odpowiedniej szczelności okien i korzystania z możliwości ich rozszczelnienia- jeżeli nasze okna posiadają taką funkcję; Stosowane często w domach i mieszkaniach okna z tworzyw sztucznych nie przepuszczają powietrza prawie w ogóle, dlatego warto zaopatrzyć je w odpowiednie nawiewniki umożliwiające wentylację.
  • Stosujmy osuszacze powietrza – polecamy te mechaniczne, które są dużo bardziej skuteczne niż pochłaniacze wilgoci. Oczywiście możemy osuszanie mechaniczne wspomóc pochłaniaczami wilgoci.
  • Zaopatrzmy się w termometr i higrometr, co pozwoli nam na kontrolę i ewentualny wpływ na parametry powietrza w naszym domu.
  • Odpowiednio ogrzewajmy pomieszczenia;
  • Podczas gotowania używajmy wentylacji w okapie nad kuchenką z odprowadzeniem wilgotnego powietrza + przykrywajmy garnki pokrywkami;
  • Zastosujmy oczyszczacz powietrza w pomieszczeniach w naszych domach.

Jak widzimy nieodpowiedni poziom wilgoci jest problemem, który warto rozwiązać i wyeliminować z naszego domu, mieszkania czy obiektu niezależnie od etapu na jakim jesteśmy – czy jest to dopiero myślenie o domu, czy już realnie mamy do czynienia z wilgocią i jej skutkami.

Źródła i literatura:

[1] Dz.U. 2002 nr 75 poz. 690 z późn. zm.: „Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie.”

[2] Dz.U. 2022 poz. 1225 z późn, zm.: „Obwieszczenie Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 15 kwietnia 2022 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie.”

[3] mgr. Inż. C. Magott, mgr inż. M. Rokiel, Inżynier Budownictwa 2017: „Osuszanie murów”;

[4] mgr inż. M. Rokiel, Inżynier Budownictwa 2010: „Osuszanie budynków”;

[5] A. Starowska „Wilgoć w mieszkaniu pojawia się w okresie grzewczym. Możesz się jej szybko pozbyć”, Witrualna Polska 4.01.2021

[6] Strona tematyczna Azichem: https://www.opus-dry.it

[7] Lech Pąchalski „Wilgoć w mieszkaniu. Jak jej zapobiegać?” 20.03.2019: https://www.strzelin.pl/asp/_pdf.asp?typ=13&menu=1&dzialy=1&akcja=artykul&artykul=901

[8] https://nord-help.com.pl/jak-zima-zadbac-o-prawidlowa-wilgotnosc-powietrza-w-domu/

[9] https://www.stopwilgoci.pl/pochlaniacze-wilgoci-ceresit-stop-wilgoci/porady-jak-zwalczac-wilgoc/wysoki-poziom-wilgotnosci/zima-zwalcz-nadmierna-wilgoc.html

[10] https://goodair.pl/blog/temperatura-i-wilgotnosc-w-domu

[11] https://blog.spravia.pl/gdy-za-oknem-mroz-czyli-jak-zima-zapewnic-odpowiednie-warunki-w-mieszkaniu/

[12] https://www.i-k.pl/osuszanie-scian-sposoby-na-wilgoc-w-domu/

[13] https://www.inspekcjadomu.pl/porady/wilgotnosc-scian-norma/

[14] https://www.inspekcjadomu.pl/porady/mokre-sciany-wilgoc-na-scianie-przy-podlodze/

[15] https://fixly.pl/blog/dom-ogrod/wilgoc-na-oknach-zima-skad-sie-bierze/